Xaricdə universitet təhsili almaq qərarı verən zaman tələbələri düşündürən əsas məsələlərdən biri təhsilin ümumi xərcidir. Hansı ölkədə oxumaq, hansı universitetə müraciət etmək və seçilən ixtisas üçün nə qədər büdcə ayırmaq lazım olduğu hər kəs üçün fərqli ola bilər. Bəzi ölkələrdə dövlət universitetlərində təhsil haqqı nisbətən münasib olduğu halda, digər ölkələrdə həm universitet ödənişləri, həm də gündəlik yaşayış xərcləri daha yüksəkdir. Eyni ölkədə belə iki fərqli universitetin qiymətləri arasında ciddi fərq yarana bilər. Bu səbəbdən xaricdə təhsil almaq istəyən tələbələrin yalnız populyar universitetlərə deyil, öz maddi imkanlarına uyğun təhsil variantlarına da nəzər salması vacibdir.
Xaricdə təhsilin qiymətini müəyyənləşdirərkən universitetin illik ödənişi ilə kifayətlənmək düzgün deyil. Təhsil müddətində yaşayış yeri, qidalanma, ictimai nəqliyyat, dərs materialları, tibbi sığorta və sənədləşmə ilə bağlı xərclər də nəzərə alınmalıdır. Üstəlik, tələbənin paytaxtda və ya daha kiçik şəhərdə yaşaması aylıq büdcəyə birbaşa təsir edir. Məsələn, eyni ölkədə yerləşən iki şəhərdə kirayə qiymətləri və gündəlik xərclər fərqli ola bilər. Buna görə də universitet seçməzdən əvvəl həm təhsil haqqını, həm də tələbə həyatının digər məsrəflərini araşdırmaq gələcəkdə maliyyə çətinlikləri ilə qarşılaşmamaq baxımından əhəmiyyətlidir.
Xaricdə təhsil üçün mütləq yüksək büdcəyə sahib olmaq lazım deyil. Təhsil haqqı münasib olan ölkələr, dövlət universitetləri, müxtəlif təqaüd proqramları və tələbələr üçün nəzərdə tutulan maliyyə dəstəyi imkanları mövcuddur. Bəzi universitetlərdə akademik göstəricilərə əsaslanan təqaüdlər, bəzi proqramlarda isə müəyyən şərtləri yerinə yetirən tələbələr üçün təhsil haqqına güzəştlər tətbiq edilir. Əsas məsələ bu imkanları əvvəlcədən araşdırmaq, müraciət şərtlərini öyrənmək və xərcləri düzgün planlaşdırmaqdır. Həmçinin seçilən ixtisasın təhsil haqqına təsirini də nəzərə almaq lazımdır, çünki tibb, stomatologiya və bəzi texniki sahələr üzrə proqramların qiymətləri digər ixtisaslardan fərqlənir.
Türkiyədə universitetlərin təhsil haqları ali təhsil müəssisəsinin növünə, seçilən ixtisasa və tədris dilinə görə dəyişir. Dövlət universitetləri, əsasən, daha münasib qiymətlərlə seçilsə də, özəl universitetlərdə ödənişlər nisbətən yüksəkdir. Tibb, stomatologiya və mühəndislik kimi ixtisaslarda təhsil haqları digər sahələrlə müqayisədə daha çoxdur. Təhsil büdcəsini planlaşdırarkən universitetin illik ödənişi ilə yanaşı, təqaüd və endirim imkanlarını da nəzərə almaq vacibdir.
Dövlət universitetləri: İllik təhsil haqları ixtisasdan və universitetin müəyyən etdiyi tariflərdən asılı olaraq dəyişir.
Özəl universitetlər: Təhsil haqları dövlət universitetləri ilə müqayisədə daha yüksəkdir, lakin bəzi universitetlər müxtəlif təqaüd və endirimlər təklif edir.
Tibb və stomatologiya: Bu ixtisaslar üzrə təhsil haqları adətən digər ixtisaslardan daha yüksək olur.
Mühəndislik və İT: Təhsil haqları universitetə və proqramın tədris dilinə görə fərqlənir.
İqtisadiyyat və biznes: Bu sahələrdə həm münasib qiymətli, həm də daha yüksək ödənişli proqramlar mövcuddur.
Magistratura: Təhsil haqqı proqramın müddətindən, ixtisasdan və universitetdən asılı olaraq dəyişir.
Doktorantura: Ödənişlər universitetin qaydalarına və seçilmiş elmi istiqamətə əsasən müəyyənləşdirilir.
Təqaüdlü təhsil: Türkiyə Bursları və universitetlərin daxili təqaüd proqramları təhsil xərclərini azaltmaq üçün imkan yaradır.
Polşa və Litva Avropada münasib büdcə ilə universitet təhsili almaq istəyən tələbələrin nəzərdən keçirə biləcəyi ölkələrdəndir. Hər iki ölkədə dövlət və özəl universitetlər fəaliyyət göstərir və təhsil haqları seçilən ixtisasa, universitetə, təhsil pilləsinə və tədris dilinə görə dəyişir. İngilis dilində tədris olunan proqramlar bəzi universitetlərdə yerli dildəki proqramlarla müqayisədə daha yüksək ödənişli ola bilər. Universitet seçərkən illik təhsil haqqı ilə yanaşı, yaşayış xərclərini və təqaüd imkanlarını da nəzərə almaq vacibdir.
Polşa: Bakalavr və magistratura proqramlarının illik təhsil haqqı, ümumilikdə, təxminən 2.000-6.000 avro arasında dəyişir. Tibb və digər bəzi ixtisaslarda qiymətlər daha yüksək olur.
Litva: Universitet və ixtisasdan asılı olaraq bakalavr proqramlarının illik ödənişi təxminən 1.500-5.000 avro, magistratura proqramlarının ödənişi isə 2.000-6.000 avro arasında dəyişir.
Tibb və stomatologiya: Hər iki ölkədə bu sahələr üzrə təhsil haqları digər ixtisaslarla müqayisədə xeyli yüksəkdir.
Mühəndislik və İT: Proqramın məzmunundan və universitetdən asılı olaraq fərqli qiymətlərlə təhsil almaq mümkündür.
İqtisadiyyat və biznes: Bu istiqamətlərdə həm nisbətən münasib, həm də yüksək ödənişli proqramlar mövcuddur.
Təqaüd imkanları: Universitetlərin təqaüd proqramları və digər maliyyə dəstəyi imkanları təhsil xərclərini azaltmağa kömək edir.
Xaricdə ixtisaslar üzrə təhsil haqlarını araşdırarkən qiymətləri yalnız ölkələrə görə deyil, seçilən ixtisasa və təhsil pilləsinə görə də müqayisə etmək lazımdır. Eyni ölkədə tibb, stomatologiya və mühəndislik proqramlarının illik ödənişi iqtisadiyyat, biznes və humanitar ixtisaslardan xeyli fərqlənə bilər. Bundan əlavə, dövlət və özəl universitetlər, ingilis dilində tədris və təqaüd imkanları da ümumi təhsil büdcəsinə təsir göstərir.
Aşağıdakı qiymətlər müxtəlif ölkələrin universitetlərində beynəlxalq tələbələr üçün yayımlanan tariflərə əsaslanan təxmini göstəricilərdir. Dəqiq məbləğ universitetə, proqramın dilinə və təhsil pilləsinə görə dəyişir. Məsələn, Polşada bir çox proqramın illik təhsil haqqı 2.000-6.000 avro aralığında olsa da, tibb təhsili daha bahalıdır.
|
İxtisas |
Polşa |
Litva |
Türkiyə |
|
Tibb |
€10.000–17.000+ |
€12.000–15.000 |
$10.000–25.000+ |
|
Stomatologiya |
€10.000–18.000+ |
€10.000–14.000+ |
$9.000–20.000+ |
|
Mühəndislik |
€2.000–6.000 |
€3.000–6.000 |
$2.500–8.000 |
|
İT və kompüter elmləri |
€2.000–6.000 |
€3.000–6.000 |
$2.500–8.000 |
|
Biznes və menecment |
€2.000–6.000 |
€3.000–5.000 |
$2.000–8.000 |
|
İqtisadiyyat və maliyyə |
€2.000–5.000 |
€2.500–5.000 |
$2.000–7.000 |
|
Hüquq |
€2.000–6.000 |
€2.500–5.000 |
$2.000–8.000 |
|
Memarlıq |
€2.000–6.000 |
€3.000–6.000 |
$2.500–8.000 |
|
Psixologiya |
€2.000–5.000 |
€2.500–5.000 |
$2.000–7.000 |
|
Turizm və hotelçilik |
€2.000–5.000 |
€2.000–4.500 |
$2.000–6.000 |
Təhsil haqqı seçərkən nələrə diqqət etmək lazımdır?
Universitetin növü: Dövlət və özəl universitetlərdə qiymətlər fərqlənir.
Tədris dili: İngilis dilində olan proqramların ödənişi bəzi universitetlərdə daha yüksəkdir.
İxtisas: Tibb və stomatologiya kimi sahələrdə təhsil haqqı adətən daha çoxdur.
Təhsil pilləsi: Bakalavr, magistratura və doktorantura üzrə ödənişlər eyni olmur.
Təqaüdlər: Təqaüd və universitet endirimləri tələbənin ödəyəcəyi məbləği azaldır.
Xaricdə təhsil xərcləri bakalavr, magistratura və doktorantura pillələrinə görə fərqlənir. Təhsil haqqı ölkənin ali təhsil sistemi, universitetin statusu və proqramın xüsusiyyətləri ilə müəyyən olunur. Polşada əksər beynəlxalq tələbələr üçün illik ödənişlər təxminən 2.000-6.000 avro aralığında dəyişir, Litvada isə bakalavr təhsili 1.300 avrodan, magistratura 2.300 avrodan, doktorantura isə 8.400 avrodan başlayır.
Bakalavr təhsili: Polşada illik təhsil haqqı, adətən, 2.000-6.000 avro, Litvada isə 1.300 avrodan başlayır. Türkiyədə qiymətlər dövlət və özəl universitetlər arasında əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.
Magistratura təhsili: Polşada əksər proqramlar üçün illik ödənişlər təxminən 2.000-6.000 avro təşkil edir. Litvada magistratura təhsili 2.300 avrodan başlayır.
Doktorantura təhsili: Litvada doktorantura proqramlarının illik ödənişi təxminən 8.400 avrodan başlayır. Polşada əyani doktorantura məktəblərində təhsil ödənişsiz ola və doktorantlara təqaüd verilə bilər; bu, proqramın şərtlərindən asılıdır.
Xaricdə tələbələrin ən çox maraq göstərdiyi proqramlar arasında İT, biznesin idarə edilməsi, mühəndislik, tibb, maliyyə və memarlıq yer alır. Bu ixtisaslar üzrə təhsil haqları ölkəyə və universitetə görə dəyişir. Məsələn, Polşada bir çox proqramın illik ödənişi 2.000-6.000 avro aralığında olsa da, MBA proqramlarının qiyməti təxminən 8.000-12.000 avroya çata bilər. Litvada isə İT, mühəndislik və biznes sahələrində konkret universitetlərin illik təhsil haqları təxminən 2.900-6.450 avro arasında dəyişir.
İT və kompüter elmləri: Polşada illik təhsil haqqı bir çox proqramda 2.000-6.000 avro, Litvada isə təxminən 3.000-6.500 avro aralığında olur.
Biznesin idarə edilməsi: Polşada bakalavr və magistr proqramları üçün təhsil haqları əsasən 2.000-6.000 avro, MBA proqramlarında isə 8.000–12.000 avro civarındadır.
Mühəndislik: Polşada illik ödənişlər proqramdan asılı olaraq 2.000-6.000 avro, Litvada isə bəzi proqramlarda 4.000-6.500 avro təşkil edir.
Maliyyə və iqtisadiyyat: Litvada biznes, maliyyə və iqtisadiyyat istiqamətləri üzrə bəzi bakalavr proqramlarının illik təhsil haqqı təxminən 3.950 avrodan başlayır. Magistratura proqramlarında qiymət daha yüksək olur.
Memarlıq: Təhsil haqqı universitetin proqramına və təhsil pilləsinə görə dəyişir. Litvada bəzi memarlıq proqramlarının illik ödənişi 6.250 avrodan başlayır.
Tibb və stomatologiya: Bu sahələrdə təhsil haqları adətən digər ixtisaslarla müqayisədə yüksək olur və konkret universitetin tarifinə əsasən hesablanır.
Xaricdə təhsil almaq istəyən tələbələr üçün ölkə seçərkən təhsil haqqı ilə yanaşı, yaşayış və gündəlik xərcləri də nəzərə almaq vacibdir. Bəzi ölkələrdə dövlət universitetləri, münasib təhsil haqları və təqaüd proqramları sayəsində daha az büdcə ilə ali təhsil almaq mümkündür. Seçim edərkən ixtisas, tədris dili və universitetin qəbul şərtləri də nəzərə alınmalıdır.
Xaricdə aşağı büdcə ilə təhsil ala biləcəyiniz 10 ölkə aşağdakılardır:
Polşa
Litva
Türkiyə
Almaniya
İtaliya
Macarıstan
Çexiya
Malayziya
Fransa
Ruminiya
Xaricdə münasib qiymətə ali təhsil almaq istəyən tələbələr üçün bir çox dövlət universiteti əlverişli seçimdir. Bu universitetlərdə təhsil haqları ölkəyə, ixtisasa və tədris dilinə görə dəyişir. Bəzi ali təhsil müəssisələrində təqaüd və maliyyə dəstəyi imkanları da mövcuddur.
Xaricdə aşağı büdcə ilə təhsil ala biləcəyiniz 10 univeriset aşağdakılardır:
University of Warsaw- Varşava, Polşa
Jagiellonian University- Krakov, Polşa
Vilnius University- Vilnüs, Litva
Kaunas University of Technology- Kaunas, Litva
Ankara University- Ankara, Türkiyə
Istanbul University- İstanbul, Türkiyə
University of Bologna- Bolonya, İtaliya
University of Pécs- Peç, Macarıstan
Charles University- Praqa, Çexiya
University of Cologne- Köln, Almaniya
Xaricdə təqaüdlə təhsil almaq tələbələrə universitet xərclərini azaltmaq və beynəlxalq təhsil imkanlarından yararlanmaq üçün geniş imkanlar yaradır. Bir çox ölkədə xarici tələbələr üçün dövlət təqaüdləri, universitetlərin maliyyə dəstəyi proqramları və beynəlxalq təşkilatların təhsil qrantları mövcuddur. Təqaüdlərin şərtləri proqramdan asılı olaraq dəyişir: bəziləri yalnız təhsil haqqını qarşılayır, digərləri isə yaşayış, aylıq təqaüd, sığorta və yol xərclərini də əhatə edir. Uyğun proqram seçərkən akademik göstəriciləri, dil biliyini, müraciət tarixlərini və tələb olunan sənədləri əvvəlcədən araşdırmaq vacibdir.
Türkiye Bursları: Türkiyədə bakalavr, magistratura və doktorantura təhsili üçün dövlət təqaüd proqramıdır.
Stipendium Hungaricum: Macarıstanda müxtəlif təhsil pillələri üzrə təhsil almaq istəyən beynəlxalq tələbələr üçün təqaüd proqramıdır.
Erasmus Mundus Joint Masters: Avropanın bir neçə universitetində magistratura təhsili almaq üçün təqaüd imkanları yaradır.
DAAD təqaüdləri: Almaniyada əsasən magistratura, doktorantura və tədqiqat proqramları üzrə maliyyə dəstəyi təklif edir.
Eiffel Excellence Scholarship: Fransada magistratura və doktorantura səviyyəsində təhsil alan beynəlxalq tələbələr üçün nəzərdə tutulub.
Italy Regional Scholarships: İtaliyanın regionları üzrə müəyyən edilən meyarlara əsasən tələbələrə maliyyə dəstəyi verə bilər.
Poland NAWA Scholarships: Polşada müxtəlif təhsil və akademik mübadilə proqramları üzrə təqaüd imkanlarını əhatə edir.
Lithuanian State Scholarships: Litvada müəyyən təhsil pillələri və proqramlar üzrə xarici tələbələrə təqaüd imkanları yaradır.
Chevening Scholarships: Böyük Britaniyada birillik magistratura təhsili üçün nəzərdə tutulan beynəlxalq təqaüd proqramıdır.
Fulbright Foreign Student Program: ABŞ-da magistratura, doktorantura və tədqiqat istiqamətləri üzrə beynəlxalq tələbələr üçün maliyyə dəstəyi təqdim edir.